Chế độ ăn uống cho bệnh nhân loét dạ dày - tá tràng

Hiện nay, không có một chế độ ăn đặc biệt trong bệnh loét dạ dày – tá tràng, theo các chuyên gia thì thuốc giữ vai trò chính trong điều trị bệnh lý này, phẫu thuật sẽ được chỉ định trong các ca nặng. Tuy nhiên có nhiều nghiên cứu đã cho thấy có mối liên quan giữa chế độ ăn, các yếu tố nguy cơ với diễn tiến của bệnh , vì vậy trong điều trị các bác sĩ phần lớn đều phối hợp giữa thuốc và chế độ ăn.

Sơ lược về lịch sử của điều trị bằng chế độ ăn trong bệnh loét dạ dày – tá tràng

- 1828: Sữa được dùng làm thực phẩm chủ yếu trong chế độ ăn của bệnh nhân loét dạ dày – tá tràng.

- 1831: Thuốc kháng acid được xem là phương thức chính giúp giảm đau trong bệnh loét dạ dày – tá tràng.

- 1900: Nhịn ăn được chú trọng . Phương thức này bao gồm : nhịn đói trong thời gian đầu của bệnh , nhằm tạo tránh kích thích sự tiết dịch vị của dạ dày, nhưng không kéo dài nhằm tránh những ảnh hưởng xấu của tình trạng rối loạn dinh dưỡng trên việc lành các vết loét.

- Sau năm 1900: Phương pháp “ Sippy” được chú trọng. Phương pháp này bao gồm những bữa ăn thường xuyên với sữa, trứng, kem kèm vời những chất kiềm ( hoặc bột Sippy) và nghĩ ngơi sinh lý. Cơ sở lý luận của phương pháp này là làm loãng và làm mất tác dụng của acid dịch vị một cách hằng định. Thời gian thực hiện của phương pháp này là 12- 18 tháng.

Tuy nhiên, phương pháp “ Sippy” cũng có khá nhiều điều cần bàn cãi:

+ Mặc dù sữa có tác dụng đệm, nhưng sữa cũng làm tăng tiết acid trong dạ dày do sữa có chứa nhiều protein (đạm) và calcium.

+ Mức độ chất béo và cholesterol cao trong phương pháp Sippy có thể dẫn đến nguy cơ của bệnh tim mạch.

+ Những người kém dung nạp lactose sẽ không thể áp dụng phương pháp này.

Phương pháp này có thể dẫn đến tình trạng kiềm máu cấp tính gây ra suy giảm chức năng thận tạm thời.

- 1930- 1960 : Điều trị loét dạ dày–tá tràng được xem xét lại. Người ta nhận ra rằng: những thực phẩm ôn hoà cần được chú ý trong chế độ ăn của người bệnh, các thuốc kháng acid chỉ dùng khi thật sự cần thiết.Những phương pháp tiết chế khắc nghiệt bị loại trừ vào những năm 1950. Điều trị chuẩn của loét dạ dày- tá tràng được qui về các điểm chính sau:

+ Sử dụng thuốc kháng acid khi có đau.

+ Nghỉ ngơi tuyệt đối trong giai đoạn đầu.

+ Thay đổi cách sống: các bữa ăn phải được thực hịên đều đặn, đúng giờ, ngưng hút thuốc lá.

- 1970: Một chế độ ăn hài hòa được khuyến nghị bao gồm : hạn chế các món chiên, các món ăn cay, các món nhiều gia vị, các món ăn quá béo, quá ngọt, những loại rau, trái cây tạo gas.

- Các quan điểm hiện nay: Điểm nhấn của điều trị loét dạ dày là sử dụng các thuốc ức chế H2 (Cimetidine, Ranitidine) , những thuốc này có tác dụng giảm tiết acid của dạ dày, mặc dù chúng có nhiều tác dụng phụ như đau đầu, nôn ói,… nhưng vẫn được sử dụng nhiều. Gần đây nhất, Helicobacter pylori được phát hiện ra là nguyên nhân quan trọng gây ra loét dạ dày, nên việc sử dụng kháng sinh để diệt khuẩn được đề ra : “ Thuốc được xem là chọn lựa hàng đầu trong điều trị loét dạ dày – tá tràng, chế độ ăn giữ vai trò hổ trợ nhưng không kém phần quan trọng”

Các nguyên tắc trong chế độ ăn của bệnh loét dạ dày

- Tránh kích thích sự tiết acid quá nhiều của dạ dày

- Tận dụng các thực phẩm có khả năng trung hòa tính acid của dịch vị.

- Tránh làm dạ dày quá căng.

- Hỗ trợ các dưỡng chất giúp vết loét mau lành.

- Tránh các yếu tố nguy cơ.

Các khuyến nghị cụ thể

Thực phẩm giàu đạm

Thức ăn giàu đạm được xem là chất đệm tạm thời đề trung hòa các chất tiết của dạ dày, nhưng nó cũng kích thích sự tiết gastrin và pepsin. Sữa được sử dụng trong giai đoạn sớm của loét dạ dày và được xem là lớp áo khoác bảo vệ niêm mạc dạ dày, nhưng không được khuyến khích sử dụng lâu dài .

PH của thực phẩm

PH của thực phẩm cũng được xem là một yếu tố quan trọng. Thực phẩm được khuyến nghị không sử dụng ở bệnh nhân loét dạ dày khi có pH từ 1 đến 3 (có pH thấp hơn pH của dịch dạ dày). Trong thực tế điều trị sữa và cream được xem là những thực phẩm có tính trung hòa acid trong dạ dày.

- Cần chú ý: pH của nước cam và nước nho là từ 3,2 đến 3,6, và những loại nước uống không có  cồn (soft drinks ) thường có pH từ 2,8 đến 3,5( Flick, 1970). Trên cơ sở hạn chế sự tiết acid trong dạ dày thì nước trái cây , và nước uống không có cồn không bị hạn chế vì không gây tăng tiết acid , cũng không cản trở quá trình lành ổ loét.

Sô cô la nóng, trà, cà phê, sữa, nước máy, sữa- trứng không phải là soft drink.

Gia vị: Một vài loại gia vị có thể gây tổn thương lớp màng nhầy của dạ dày gây ra loét như : bột ớt, ớt đỏ, tiêu đen, mù tạc, bột cà ry. Tuy nhiên một vài nghiên cứu cũng chỉ ra rằng : ăn một lượng nhỏ ớt có thể sẽ kích thích sự tiết chất nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày, nhưng ăn số lượng lớn thì sẽ gây tổn thương lớp nhầy.

Muối: Các nghiên cứu cho thấy muối kích thích dạ dày , ruột. Sử dụng nhiều muối có nguy cơ cao bị mắc bệnh loét dạ dày .Vì vậy nên hạn chế muối.

Acid béo thiết yếu

Các nghiên cứu gần đây cho thấy nên cung cấp đủ các acid béo thiết yếu , đặc biệt là Linoleic acid (omega- 3 fatty acid) vì các acid béo thiết yếu này sẽ được chuyển hóa thành prostaglandins của nhóm E ( là một chất chống viêm) , điều này giúp bảo vệ niêm mạc của đường tiêu hóa . Sử dụng chất béo của cá trong các bữa ăn hàng ngày là rất tốt.

Amino acid

Các amino acid  tham gia vào việc tái tạo mô của ổ loét nên được khuyến nghị cung cấp đầy đủ trong bữa ăn hàng ngày. Đặc biệt , Glutamine là nguồn năng lượng chính của các tế bào niêm mạc dạ dày, vì vậy việc bổ sung Glutamine  từ 500 đến 1000mg mỗi ngày được khuyến nghị đối với  bệnh nhân loét dạ dày , các thực phẩm có nhiều Glutamine là: Quả hạnh, Hạt Hướng Dương, hạt mè , mầm lúa mì, phó mát loại cứng mịn.

Khoáng

Kẽm (Zinc): Kẽm rất cần thiết cho việc hồi phục mô tổn thương và có tác dụng bảo vệ chống việc tạo nên các ổ loét của dạ dày , tại Châu Âu , kẽm được kết hợp với acexamic acid (một chất chống viêm), được dùng như một thuốc điều trị loét dạ dày.Liều đề nghị: 25- 50mg kẽm/ ngày.

Đồng (Copper): Có thể xảy ra thiếu đồng khi bổ sung kẽm kéo dài do cơ chế cạnh tranh hấp thu, vì vậy đồng cần được bổ sung với liều 1 – 3mg/ ngày.

Vitamin:

Vitamin A: Vitamin A cần thiết cho quá trình tái tạo lớp màng nhầy của dạ dày, tuy nhiên với liều sử dụng trong các nghiên cứu là 150.000 đơn vị / ngày thì cần được cân nhắc vì có thể gây ngộ độc, gây dị dạng thai nhi ở các phụ nữ đang mang thai.

Sử dụng vitamin A liều thấp trong việc tái tạo mô loét của dạ dày chưa được nghiên cứu. Khuyến nghị đối với vitamin này hiện tại là sử dụng những thực phẩm có nhiều beta-carotene như cà rốt, nước bắp cải, cải xoăn , rau xanh , trái Kiwi.

Chất xơ: nên ăn ít nhất 25g / ngày , vì một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn ít chất xơ sẽ làm cho các ổ loét ở dạ dày chậm lành.

Rượu: Nước uống có chứa trên 40% cồn có thể gây tổn thương lớp tế bào bảo vệ mặt trong của dạ dày ( màng nhầy). Lời khuyên chung là nên hạn chế rượu, đặc biệt là không uống lúc bụng đói, và không sử dụng những loại rượu có nồng độ cao.

Thuốc lá: Thuốc lá sẽ làm chậm lành các ổ loét , vì vậy bệnh nhân loét dạ dày. Được khuyên là nên bỏ thuốc lá .

Trà , cà phê: Cà phê và các thức uống có cà phê đều kích thích tăng tiết acid , vì  vậy  mối liên quan chặt chẽ này , ngưng trà, cà phê là thái độ khôn ngoan đối với bệnh nhân bị loét dạ dày.

Aspirin và các thuốc tương tư (thuốc chống viêm non- steroid): Tránh sử dụng với số lượng lớn vì sẽ gây tổn thương lớp màng nhầy của  dạ dày.

Cách ăn

- Ăn 3 bữa chính và 3 bữa phụ mỗi ngày. Đặc biệt tránh tình trạng quá đói hoặc quá no, tránh ăn trong vòng 3 giờ trước khi ngủ ( bữa ăn trước khi ngủ sẽ làm tăng tiết acid trong đêm). .

- Ăn chậm, nhai kỹ.

Thư giãn

- Tạo không khí vui vẻ trong các bữa ăn

- Điều hòa công việc một cách hợp lý nhằm tránh tình trạng căng thẳng liên tục là

- Nguy cơ của sự hình thành ổ loét trong dạ dày.

Thích ứng cá thể  

- Tránh những thức ăn hoặc thức uống gây cảm giác khó chịu , ví dụ như nước cam, các trái thuộc họ chanh, cam, các thức ăn có chứa cà chua bởi vì chúng có thể gây kích thích tiết acid trong dạ dày, mặc dù ở một số bệnh nhân không cảm thấy khó chịu gì khi sử dụng chúng.

- Bệnh nhân loét dạ dày có tình trạng dinh dưỡng tốt hti2 sự lành các vết loét sẽ tốt hơn bệnh nhân suy dinh dưỡng.

(Theo Ttdinhduong.org)

Tổng quan Loét dạ dày-tá tràng Triệu chứng & phân loại Loét dạ dày-tá tràng Chẩn đoán & xét nghiệm Loét dạ dày-tá tràng Điều trị & chăm sóc Loét dạ dày-tá tràng Giải đáp của bác sỹ Loét dạ dày-tá tràng Kinh nghiệm cộng đồng Loét dạ dày-tá tràng Xem thêm bệnh khác
Tags:

Loading...

Advertisement
Advertisement